Hoàn thành chuyến khảo sát biển bằng tàu nghiên cứu “Giáo sư Gagarinskiy”

Sau 38 ngày làm việc liên tục trên biển, chuyến khảo sát khoa học liên ngành bằng tàu nghiên cứu “Giáo sư Gagarinskiy” (tàu 889) đã hoàn thành toàn bộ chương trình khảo sát theo kế hoạch, cập cảng an toàn tại Hải đội 695, Đoàn 6 Hải quân (Hải Phòng). Đây là chuyến khảo sát đầu tiên trong khuôn khổ Chương trình hợp tác điều tra, nghiên cứu biển dài hạn giữa Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga và các viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, tạo nền tảng dữ liệu ban đầu cho các nghiên cứu về sinh thái, tài nguyên, môi trường và đa dạng sinh học trên vùng biển Việt Nam.

Quy mô và phạm vi khảo sát toàn diện

Khác với các chuyến khảo sát chuyên đề trước, đây là đợt khảo sát liên ngành quy mô lớn đầu tiên trong khuôn khổ chương trình hợp tác mới, được triển khai trên phạm vi rộng của vùng biển Việt Nam. Trong suốt 38 ngày hoạt động liên tục trên biển, đoàn khảo sát đã thực hiện nhiệm vụ từ vùng biển Hải Phòng dọc theo dải ven biển và thềm lục địa Việt Nam đến khu vực Hòn Khoai (Cà Mau), bao quát nhiều vùng biển đặc trưng từ Bắc Bộ, miền Trung đến Nam Bộ.

Chuẩn bị phương tiện, thiết bị đo đạc tham số hải dương và lấy mẫu môi trường.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chuyên môn và tổ chức, đoàn nghiên cứu đã hoàn thành 26 trạm khảo sát, gồm 18 trạm khảo sát tổng hợp, 02 mặt cắt hải dương học, 02 trạm quan trắc liên tục 24 giờ cùng các trạm phục vụ hiệu chỉnh và kiểm định số liệu.

Trao đổi hiệp đồng vận hành thiết bị hệ thống CTD đa thông số. 

Trong quá trình khảo sát, các nhà khoa học đã thực hiện 82 lần đo bằng hệ thống CTD đa thông số, đồng thời thu thập đồng bộ các mẫu nước, trầm tích và sinh vật biển. Việc triển khai thành công hai trạm quan trắc liên tục theo chu kỳ một giờ/lần đã cung cấp bộ số liệu về biến động ngày – đêm của các yếu tố thủy văn, thủy hóa, quang học và sinh học tại các vùng biển ven bờ đại diện của Việt Nam.

Thu được nhiều kết quả khoa học có giá trị

Chuyến khảo sát đã thu thập được khối lượng lớn mẫu vật và số liệu hiện trường phục vụ nhiều chuyên ngành nghiên cứu. Các nhóm chuyên gia của TTNĐ Việt - Nga cùng các đối tác Nga như Viện Hải dương học Thái Bình Dương mang tên V.I. Il'ichev, Viện Sinh học biển miền Nam mang tên O.A. Kovalevskiy và Viện Các vấn đề Sinh thái và Tiến hóa mang tên A.N. Severtsov đã phối hợp triển khai đồng bộ các nội dung nghiên cứu theo cùng một hệ thống quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Thu mẫu trầm tích đáy bằng gàu chuyên dụng.

Trong lĩnh vực hải dương học và quang học biển, hệ thống CTD đa thông số được sử dụng để đo liên tục các thông số như nhiệt độ, độ mặn (thông qua độ dẫn điện), oxy hòa tan, độ đục, chlorophyll-a, chất hữu cơ hòa tan màu (CDOM) và bức xạ quang hợp hữu hiệu (PAR). Bộ dữ liệu này là cơ sở quan trọng để nghiên cứu cấu trúc khối nước, hiệu chỉnh sản phẩm viễn thám biển và phát triển các mô hình mô phỏng hải dương học, sinh thái biển cho vùng biển Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu trong một ca làm đêm.

Trong lĩnh vực sinh học biển, đoàn khảo sát đã thu thập hàng trăm mẫu thực vật phù du, động vật phù du, cá con (ichthyoplankton), sinh vật đáy và vi sinh vật biển tại nhiều tầng nước khác nhau. Dữ liệu về phân bố chlorophyll-a kết hợp với các nhóm sinh vật nổi sẽ góp phần đánh giá trạng thái dinh dưỡng của hệ sinh thái biển, năng suất sinh học sơ cấp và tiềm năng nguồn lợi thủy sản.

Đối với môi trường biển, các mẫu nước và trầm tích được thu thập để phục vụ phân tích thành phần hạt, chất hữu cơ, kim loại nặng, các nguyên tố vi lượng và đồng vị phóng xạ chỉ thị môi trường, trong đó có Cs-137. Những kết quả phân tích này góp phần làm sáng tỏ quá trình vận chuyển vật chất, tích tụ trầm tích cũng như đánh giá tác động của các yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người đối với môi trường biển Việt Nam.

Vai trò nòng cốt của đội ngũ khoa học và sự hợp tác quốc tế

Thành công của chuyến khảo sát tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt của đội ngũ cán bộ khoa học TTNĐ Việt - Nga trong tổ chức và triển khai các chương trình điều tra, nghiên cứu biển quy mô lớn. Ngay từ giai đoạn chuẩn bị, các nhà khoa học của Trung tâm đã chủ trì phối hợp với các đối tác Nga xây dựng kế hoạch khảo sát, thiết kế mạng lưới trạm, thống nhất phương pháp nghiên cứu và quy trình lấy mẫu. Trong quá trình thực địa, cán bộ của Trung tâm trực tiếp tham gia vận hành các thiết bị nghiên cứu hiện đại, xử lý sơ bộ mẫu ngay trên tàu và quản lý đồng bộ cơ sở dữ liệu hiện trường, đảm bảo chất lượng cũng như tính thống nhất của toàn bộ số liệu thu thập.

Một góc phòng thí nghiệm trên tàu nghiên cứu.

Kết quả đạt được cũng khẳng định hiệu quả của cơ chế phối hợp giữa Quân chủng Hải quân và TTNĐ Việt - Nga trong triển khai các nhiệm vụ điều tra, nghiên cứu biển; trong đó, Viện Sinh thái nhiệt đới và Đoàn 6 Hải quân là hai đơn vị trực tiếp phối hợp tổ chức, điều hành và bảo đảm thực hiện chuyến khảo sát. Với tinh thần trách nhiệm cao, sự phối hợp chặt chẽ và kinh nghiệm thực tiễn phong phú, thủy thủ đoàn tàu 889 đã bảo đảm hải trình an toàn từ Hải Phòng đến Hòn Khoai và trở về Hải Phòng, đưa tàu tiếp cận chính xác từng vị trí khảo sát trong nhiều điều kiện thời tiết và hải văn khác nhau. Hệ thống kỹ thuật, thông tin liên lạc, định vị, nguồn điện và hậu cần được duy trì ổn định suốt hải trình, tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu triển khai đầy đủ các nội dung chuyên môn và thu thập đồng bộ mẫu vật, số liệu hiện trường theo đúng kế hoạch.

Nền tảng cho chương trình nghiên cứu biển dài hạn

Chuyến khảo sát năm 2026 đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu đề ra, xây dựng được bộ dữ liệu và mẫu vật liên ngành có giá trị khoa học cao. Đây sẽ là nguồn tư liệu nền tảng phục vụ nghiên cứu các quá trình hải dương học, môi trường, tài nguyên và đa dạng sinh học biển; đồng thời là cơ sở để hiệu chỉnh sản phẩm viễn thám, xây dựng các thuật toán khu vực và phát triển các mô hình dự báo phục vụ quản lý, khai thác bền vững tài nguyên và bảo vệ môi trường biển. 

Việc hoàn thành thành công chuyến khảo sát đầu tiên bằng tàu nghiên cứu “Giáo sư Gagarinskiy” không chỉ khẳng định năng lực phối hợp tổ chức giữa TTNĐ Việt - Nga, Quân chủng Hải quân và các đối tác khoa học Liên bang Nga, mà còn tạo cơ sở khoa học, kỹ thuật quan trọng để xây dựng chương trình nghiên cứu biển dài hạn trên tàu nghiên cứu “Giáo sư Gagarinskiy” tại vùng biển Việt Nam. 

Tàu chuẩn bị cập bến, kết thúc chuyến khảo sát sau 38 ngày liên tục trên Biển Đông.

Trong giai đoạn 2027-2029, các chuyến khảo sát sẽ tiếp tục được mở rộng ra các vùng biển xa bờ, thềm lục địa phía Nam và vùng biển Tây Nam của Tổ quốc, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu liên ngành đồng bộ, có tính kế thừa, phục vụ nghiên cứu khoa học, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển bền vững kinh tế biển và góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Tin bài: Nguyễn Đăng Hội, Viện Sinh thái Nhiệt đới