Hội thảo khoa học về công nghệ thu hồi và tinh chế nguyên tố đất hiếm từ nam châm NdFeB thải bỏ 

Sáng 17/6, tại Hà Nội, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga (Trung tâm) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Nghiên cứu thu hồi và tinh chế nguyên tố đất hiếm từ nam châm NdFeB thải bỏ bằng hệ dung môi eutectic sâu kết hợp công nghệ màng”.

Đồng chí Đại tá, TS. Phạm Duy Nam, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm chủ trì Hội thảo. Hội thảo có sự tham dự của các chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực vật liệu; đại diện Trưởng Phòng Kế hoạch - Khoa học; lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ nghiên cứu Viện Hóa học và Môi trường nhiệt đới.

Quang cảnh Hội thảo.

Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu và yêu cầu bảo đảm nguồn cung vật liệu chiến lược phục vụ công nghiệp công nghệ cao và quốc phòng, việc nghiên cứu thu hồi, tái chế đất hiếm từ các nguồn thứ cấp đang trở thành hướng đi cấp thiết, mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc.

Các nguyên tố đất hiếm như Nd, Pr, Dy, Tb là thành phần không thể thay thế trong chế tạo nam châm hiệu năng cao, được sử dụng rộng rãi trong động cơ xe điện, máy phát điện gió, thiết bị điện tử, robot, hàng không vũ trụ và nhiều hệ thống kỹ thuật quốc phòng. Theo các đánh giá quốc tế, nhu cầu đất hiếm cho sản xuất nam châm đã tăng mạnh trong những năm gần đây và dự báo tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng đất hiếm hiện nay có mức độ tập trung cao, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Thượng tá, PGS. TS Nguyễn Thị Hoài Phương, Trưởng phòng Công nghệ môi trường, Viện Hóa học và Môi trường nhiệt đới trình bày báo cáo tại Hội thảo.

Trong khi đó, nam châm NdFeB thải bỏ từ các thiết bị điện - điện tử được xem là “quặng thứ cấp” có giá trị cao, với hàm lượng đất hiếm lên tới khoảng 30% theo khối lượng, cao hơn nhiều so với nhiều nguồn khoáng tự nhiên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ thu hồi đất hiếm từ các nguồn này vẫn còn rất hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng.

Tại Việt Nam, mặc dù có trữ lượng đất hiếm đáng kể, song năng lực chế biến sâu còn hạn chế. Định hướng phát triển trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu gắn khai thác với chế biến sâu, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp đồng bộ, nâng cao giá trị gia tăng và chủ động nguồn nguyên liệu chiến lược. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu thu hồi đất hiếm từ nam châm NdFeB thải bỏ theo hướng công nghệ xanh, hiệu quả cao là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược.

Điểm mới của nghiên cứu là sử dụng hệ dung môi eutectic sâu (DES) – một loại dung môi xanh có áp suất hơi thấp, thành phần linh hoạt, có khả năng điều chỉnh tính chất hóa lý – nhằm hòa tách chọn lọc đất hiếm, hạn chế hòa tan các tạp chất như Fe, Ni, Cu, Co. Trên cơ sở đó, công nghệ màng được tích hợp để nâng cao hiệu quả phân tách, làm giàu và tinh chế dung dịch đất hiếm, hướng tới tạo ra các sản phẩm muối hoặc oxit có độ tinh khiết cao.

Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy tiềm năng lớn của hướng tiếp cận này. Một số hệ DES đã cho phép thu hồi oxit đất hiếm với độ tinh khiết cao, mở ra triển vọng thay thế các quy trình chiết dung môi truyền thống vốn tiêu tốn nhiều hóa chất và gây áp lực môi trường.

Đáng chú ý, việc kết hợp DES với công nghệ màng vẫn còn là hướng nghiên cứu mới trên thế giới, đặc biệt chưa được triển khai một cách hệ thống tại Việt Nam. Do đó, đề tài không chỉ mang tính đổi mới về công nghệ mà còn góp phần đặt nền móng cho phát triển các quy trình tái chế đất hiếm theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường.

Về ý nghĩa thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hình thành nguồn cung đất hiếm thứ cấp trong nước, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên nguyên sinh, hạn chế tác động môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là cơ sở khoa học quan trọng để mở rộng quy mô công nghệ, phục vụ các ngành công nghiệp vật liệu chiến lược, năng lượng tái tạo và quốc phòng.

Đại tá, TS. Phạm Duy Nam, Phó Tổng Giám đốcTrung tâm phát biểu tại Hội thảo.

Phát biểu kết luận tại buổi làm việc, Đại tá Phạm Duy Nam ghi nhận và đánh giá cao công tác chuẩn bị nghiêm túc, công phu của Viện Hóa học và Môi trường nhiệt đới cùng các ý kiến đóng góp tâm huyết của các chuyên gia. Đồng chí yêu cầu nhóm nghiên cứu tiếp tục làm rõ ưu điểm nổi trội của hệ dung môi eutectic sâu kết hợp công nghệ màng; phân tích những hạn chế của các phương pháp tách chiết truyền thống; đồng thời nghiên cứu khả năng tái sinh, tái sử dụng dung môi và vật liệu màng.

Bên cạnh đó, cần định hướng rõ mục tiêu phát triển công nghệ theo lộ trình phù hợp, trước mắt hoàn thiện quy trình ở quy mô phòng thí nghiệm, bảo đảm các sản phẩm đầu ra cụ thể, khả thi. Đồng thời, chú trọng nâng cao chất lượng nghiên cứu, hướng tới công bố quốc tế và đăng ký sở hữu trí tuệ, tạo nền tảng cho việc chuyển giao, ứng dụng trong thực tiễn.

Đại biểu tham dự Hội thảo.

Tin bài: Văn Diện