Hợp tác khoa học Việt - Nga: Chung tay vì môi trường và phát triển bền vững

Trong khuôn khổ chương trình hợp tác khoa học và công nghệ giữa Liên bang Nga và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Đồng Chủ tịch Uỷ ban phối hợp về Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga phê duyệt, các nhà khoa học Việt Nam và Nga triển khai nhiều nhiệm vụ nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và khắc phục hậu quả tồn lưu chiến tranh.

Bài viết dưới đây là những chia sẻ và cảm nhận của A.Yu. Sukhanov, nghiên cứu sinh Phòng thí nghiệm thuộc Đại học Y khoa Quốc gia Moskva (Trung tâm Khoa học Kazan/Viện Hàn lâm khoa học Nga), về chuyến công tác và làm việc tại Việt Nam trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học: “Phát triển chế phẩm sinh học phục vụ xử lý sinh học đất bị ô nhiễm dioxin”. Thông qua góc nhìn của một nhà khoa học trẻ, bài viết phản ánh sinh động không chỉ các hoạt động nghiên cứu chung giữa các nhà khoa học Nga và Việt Nam, mà còn thể hiện tinh thần hợp tác cởi mở, tôn trọng lẫn nhau và tình hữu nghị bền chặt giữa hai bên.

Đại diện nhóm thực hiện nhiệm vụ, đồng thời là tác giả lược dịch, trân trọng giới thiệu nội dung bài viết này như một minh chứng cho hiệu quả của mô hình hợp tác khoa học song phương, đồng thời khẳng định cam kết lâu dài của các nhà khoa học hai nước trong việc cùng chung tay giải quyết các vấn đề môi trường vì lợi ích của cộng đồng và sự phát triển bền vững.

Đề tài khoa học Việt - Nga: Những ấn tượng tháng Mười.

Ngay từ tiêu đề, tác giả đã dẫn một câu thành ngữ quen thuộc của Việt Nam: “Biết thì thưa thốt, không biết dựa cột mà nghe”. Việc lựa chọn câu nói này cho thấy sự quan tâm chân thành của tác giả đến văn hóa và con người Việt Nam trong chuyến công tác đầu tiên, đồng thời thể hiện tinh thần học hỏi và tôn trọng lẫn nhau - một nền tảng quan trọng của hợp tác khoa học quốc tế.

Từ ngày 12 đến 25 tháng 10 năm 2025, các cán bộ Phòng thí nghiệm thuộc Đại học Y khoa Quốc gia Moskva đã đến Hà Nội, Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhằm tiếp tục triển khai hợp tác khoa học với các đồng nghiệp Việt Nam thuộc Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, trong khuôn khổ nhiệm vụ: “Phát triển chế phẩm sinh học phục vụ xử lý sinh học đất bị ô nhiễm dioxin”.

Những chuyến công tác như vậy không chỉ đơn thuần là hoạt động chuyên môn ngắn hạn, mà là một phần không thể thiếu của quá trình hợp tác khoa học song phương lâu dài, có chiều sâu và quy mô, được xây dựng trên cơ sở tin cậy, chia sẻ tri thức và hướng tới mục tiêu chung.

Thành phần đoàn công tác lần này gồm: Shamil Z. Validov - Trưởng phòng thí nghiệm; các nghiên cứu sinh Ernest Komissarov, Artemy Sukhanov; và trợ lý nghiên cứu Mikhail Frolov.

Mục tiêu và nội dung chuyến công tác

Chuyến công tác được triển khai với cường độ cao và tập trung vào một số mục tiêu khoa học trọng tâm. Trước hết, hai phía Nga và Việt Nam đã cùng nhau thảo luận và thống nhất lộ trình nghiên cứu đến năm 2026, bảo đảm tính liên tục và định hướng dài hạn của nhiệm vụ. Song song với công tác lập kế hoạch chiến lược, nhóm nghiên cứu đã tiến hành nhiều hoạt động chuyên môn quan trọng, bao gồm: các thí nghiệm về sự xâm nhập và tương tác của vi sinh vật với thực vật; phân tích chuyên sâu dữ liệu giải trình tự hệ gen và metagenome thu được từ các mẫu đất bị ô nhiễm dioxin. Các hoạt động này được thực hiện trên cơ sở phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ hai phía, tận dụng thế mạnh chuyên môn và hạ tầng nghiên cứu của cả Nga và Việt Nam.

Đóng góp khoa học của các thành viên

Mỗi thành viên trong đoàn công tác đều đảm nhiệm những nhiệm vụ cụ thể, đóng góp thiết thực cho tiến trình chung của nhiệm vụ.

Ernest Komissarov tập trung vào nghiên cứu thực vật và tương tác vi sinh vật và cây trồng. Trong phòng thí nghiệm, anh đã tiến hành hàng loạt thí nghiệm cấy các chủng vi khuẩn được phân lập từ đất nhiễm dioxin lên cây cà chua và lúa mì. Công việc này đòi hỏi độ chính xác cao và sự phối hợp chặt chẽ với các đồng nghiệp Việt Nam. Kết quả thu được cho phép xác định một số chủng vi khuẩn có triển vọng, tạo tiền đề cho các thử nghiệm tiếp theo trên các loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái của Việt Nam, phục vụ mục tiêu cải tạo đất ô nhiễm.

Artemy Sukhanov phụ trách mảng phân tích tin sinh học - một lĩnh vực then chốt của nghiên cứu hiện đại. Trong khuôn khổ chuyến công tác, ông đã trực tiếp trao đổi, hướng dẫn và cùng các đồng nghiệp Việt Nam xử lý khối lượng lớn dữ liệu hệ gen và siêu hệ gen. Nghiên cứu so sánh được thực hiện đã làm rõ sự khác biệt về thành phần phân loại và tiềm năng chức năng của các cộng đồng vi sinh vật trong đất sạch và đất nhiễm dioxin, qua đó góp phần làm sáng tỏ cơ chế thích nghi của vi sinh vật và định hướng các giải pháp tăng cường khả năng giải độc sinh học tự nhiên.

Mikhail Frolov đảm nhiệm vai trò kết nối và điều phối trong suốt chuyến công tác. Bên cạnh các nhiệm vụ nghiên cứu, ông là cầu nối hiệu quả giữa phía Nga và các đối tác Việt Nam, góp phần bảo đảm sự phối hợp nhịp nhàng trong cả công tác chuyên môn và tổ chức, duy trì bầu không khí hợp tác cởi mở, đoàn kết và hiệu quả.

Những trải nghiệm văn hóa và con người

Bên cạnh các hoạt động nghiên cứu chuyên sâu, chuyến công tác cũng là dịp để các cán bộ Nga tìm hiểu sâu hơn về đất nước và con người Việt Nam.

Việt Nam với khí hậu nhiệt đới, nhịp sống sôi động và bản sắc văn hóa phong phú mang lại nhiều trải nghiệm mới mẻ. Những khác biệt về điều kiện khí hậu, độ ẩm cao hay thói quen sinh hoạt đòi hỏi sự thích nghi nhất định, song cũng giúp các thành viên trong đoàn hiểu rõ hơn bối cảnh tự nhiên - xã hội nơi dự án đang được triển khai. Chính sự thấu hiểu này góp phần làm sâu sắc thêm mối quan hệ hợp tác và sự đồng cảm giữa các nhà khoa học hai nước.

Kết quả và triển vọng hợp tác

Có thể khẳng định rằng chuyến công tác đã đạt được những kết quả khoa học quan trọng, đồng thời củng cố vững chắc mối quan hệ hợp tác chuyên môn và cá nhân giữa các nhà khoa học Nga và Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để nhiệm vụ tiếp tục được triển khai hiệu quả trong các giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ “Phát triển chế phẩm sinh học phục vụ xử lý ô nhiễm dioxin trong đất bằng phương pháp thực vật” hiện đang được thực hiện bởi Trung tâm Nghiên cứu Y học Quốc gia Moskva (thuộc Trung tâm Khoa học Kazan, Viện Hàn lâm Khoa học Nga), với sự phối hợp của Phòng thí nghiệm Vi sinh, Phân viện Công nghệ sinh học của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga.

Các chuyến công tác và làm việc luân phiên tại Hà Nội và Kazan không chỉ thúc đẩy tiến bộ khoa học, mà còn góp phần vun đắp tình hữu nghị truyền thống và hợp tác chiến lược Việt - Nga trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, đặc biệt là trong các nghiên cứu phục vụ bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Tin bài: C.C Ngô - Phân viện CNSH

Lược dịch từ https://knc.ru/lmgmm/1379/