Lần đầu tiên ghi nhận chim lặn mào lớn tại Việt Nam

Chim lặn mào lớn (Podiceps cristatus) là loài chim di cư, lần đầu tiên được ghi nhận tại Việt Nam. Phát hiện được thực hiện vào tháng 01/2026 tại khu vực cửa sông Ba Lạt, Vườn quốc gia Xuân Thủy (tỉnh Ninh Bình) bởi các nhà khoa học của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga phối hợp với Vườn quốc gia Xuân Thủy, góp phần bổ sung loài mới cho danh lục chim Việt Nam.

Chim lặn mào lớn (tên khoa học: Podiceps cristatus (Linnaeus, 1758); tên tiếng Anh: Great Crested Grebe) là loài chim thuộc họ Le hôi (Podicipedidae), bộ Le hôi (Podicipediformes). Đây là loài chim lặn lớn nhất trong nhóm các loài chim phân bố tại Cựu Thế giới (bao gồm châu Âu, châu Á, châu Phi và châu Đại Dương). Chúng có chiều dài cơ thể từ 46 đến 51 cm, sải cánh từ 59 đến 73 cm, khối lượng từ 0,9 đến 1,5 kg. Chim trưởng thành rất dễ nhận biết vào mùa hè với các họa tiết trang trí đặc trưng trên đầu và cổ. Vào mùa đông, chúng có màu trắng hơn so với hầu hết các loài chim lặn khác, với vùng trắng phía trên mắt và mỏ màu hồng. Chim non có các sọc đen - trắng xen kẽ trên đầu, những hoạ tiết này sẽ dần biến mất khi chim trưởng thành.

Chim lặn mào lớn được tìm thấy trên khắp châu Âu, châu Á, Úc và New Zealand và một phần phía nam và đông châu Phi. Sinh cảnh sinh sản của chúng là những khu vực có thảm thực vật thuộc các thuỷ vực nước ngọt, bao gồm hồ, ao nhỏ, sông chảy chậm, các vùng nước nhân tạo, đầm lầy, vịnh, cửa sông và đầm phá. Vào mùa đông chúng sinh sống tại các khu vực như hồ nước ngọt, hồ chứa và vùng nước ven biển được che chắn, bao gồm cửa sông nước lợ và đầm phá chịu ảnh hưởng thủy triều. Chim lặn mào lớn có tập tính định cư ở các khu vực Cựu Thế giới có khí hậu ôn hòa, nhưng di cư ở các vùng có khí hậu lạnh. Theo các kết quả khảo sát trước đây tại khu vực Đông Nam Á, loài này rất hiếm và không phổ biến, chỉ ghi nhận được là loài vãng lai vào mùa đông tại Myanmar và được coi là loài lang thang qua khu vực Tây Bắc Thái Lan.

Tháng 01 năm 2026, cán bộ nghiên cứu Viện Sinh thái nhiệt đới/Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga và Vườn quốc gia Xuân Thủy đã phát hiện và ghi nhận hình ảnh một cá thể Chim lặn mào lớn tại khu vực cửa sông Ba Lạt, thuộc Vườn quốc gia Xuân Thủy, khi chim dừng chân kiếm ăn trong quá trình di cư. Đây cũng là những ghi nhận bằng hình ảnh đầu tiên của loài tại Việt Nam, đồng thời bổ sung một loài mới cho danh lục chim Việt Nam, nâng số lượng loài của Bộ Le hôi (Podicipediformes) lên 03 loài. Hiện tại, sự có mặt của loài tại Vườn quốc Gia Xuân Thủy được đánh giá là rất đặc biệt, với số lượng cá thể rất ít và hiếm gặp. Vì vậy, cần triển khai các biện pháp quản lý, bảo tồn và bảo vệ nghiêm ngặt, đồng thời tuân thủ Chỉ thị số 04/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 2022 về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách nhằm bảo tồn các loài chim hoang dã, chim di cư tại Việt Nam.

Tin bài và ảnh: Phạm Hồng Phương (Viện STNĐ) & Phan Văn Trường (TP. Bảo tồn, VQG Xuân Thuỷ)