Phát hiện loài cua mới Mariaplax camau tại vùng ven biển Cà Mau

Một loài cua mới cho khoa học, Mariaplax camau Marin & Cù, 2026, vừa được các nhà nghiên cứu mô tả từ các mẫu vật thu nhận tại khu vực cửa sông Bồ Đề, tỉnh Cà Mau. Nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học thuộc Chi nhánh Phía Nam, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga và Viện Các vấn đề Sinh thái và Tiến hóa A.N. Severtsov, Viện Hàn lâm Khoa học Nga.

Các mẫu vật của loài cua mới, gồm một cá thể đực và một cá thể cái, được thu thập từ một chợ cá địa phương tại xã Tân Ân, gần cửa sông Bồ Đề, tỉnh Cà Mau. Trên cơ sở nghiên cứu các đặc điểm hình thái kết hợp với dữ liệu phân tử, các tác giả xác định đây là một loài chưa từng được mô tả trước đó và đặt tên khoa học là Mariaplax camau Marin & Cù, 2026, theo địa danh Cà Mau - nơi ghi nhận mẫu vật của loài. Tên loài không chỉ phản ánh nguồn gốc địa lý của phát hiện mà còn góp phần nhấn mạnh giá trị đa dạng sinh học của các hệ sinh thái cửa sông, ven biển vùng cực Nam Việt Nam.

Đặc điểm nổi bật nhất giúp phân biệt Mariaplax camau với các loài khác trong cùng giống là mai có chiều rộng gấp hơn hai lần chiều dài. Ở cá thể đực, tỷ lệ chiều rộng mai/chiều dài mai đạt 2,10; ở cá thể cái là 2,07. Trong khi đó, ở các loài khác thuộc giống Mariaplax được mô tả gần đây, tỷ lệ này thường dao động khoảng 1,4–1,5 và không vượt quá 1,7. Đây là tỷ lệ chiều rộng mai lớn nhất được ghi nhận trong họ Hexapodidae. Ngoài hình dạng mai đặc biệt, M. camau còn có đặc điểm màu sắc nổi bật: mặt lưng của mai có màu hồng sáng đồng nhất ở cả cá thể đực và cái, trong khi các phần phụ có màu trắng kem và giác mạc mắt có màu cam (Hình 1, 2).

Hình 1. Hình thái ngoài của Mariaplax camau, cá thể đực (mẫu chuẩn – holotype). A. Mặt lưng của mẫu vật sống; B. Mặt bụng; C. Mặt trước. Thước tỷ lệ: 10 mm.  

Hình 2. Hình thái ngoài của Mariaplax camau, cá thể cái (mẫu phụ chuẩn – paratype). A. Mặt trước của mẫu vật sống; B. Mặt lưng; C. Mặt bụng. Thước tỷ lệ: 10 mm.

Mariaplax Rahayu & Ng, 2014 là một giống thuộc họ Hexapodidae, với những đặc điểm hình thái đặc trưng như mai tương đối rộng; các chân bò có thể có rãnh dọc trên mặt ngoài của đốt đùi; chân giao cấu thứ nhất (G1) của con đực có dạng cong, xoắn hoặc uốn lượn, với phần đỉnh thuôn nhọn. Các loài thuộc giống Mariaplax phân bố chủ yếu ở vùng Ấn Độ Dương – Tây Thái Bình Dương, thường được ghi nhận ở các khu vực ven biển và vùng dưới triều, đặc biệt trên nền đáy mềm như bùn hoặc bùn cát.

Mariaplax camau được phát hiện tại cửa sông Bồ Đề, Cà Mau - một sinh cảnh chuyển tiếp giữa môi trường sông và biển, chịu ảnh hưởng của thủy triều và có nền đáy bùn mềm. Việc phát hiện loài cua mới tại khu vực này góp phần bổ sung dữ liệu về đa dạng sinh học của họ Hexapodidae và khu hệ giáp xác vùng ven biển Việt Nam. Kết quả nghiên cứu đồng thời cho thấy các hệ sinh thái cửa sông, rừng ngập mặn và vùng ven biển ở cực Nam Việt Nam vẫn còn tiềm ẩn nhiều giá trị đa dạng sinh học, cần tiếp tục được nghiên cứu, điều tra và khám phá.

Mô tả khoa học chi tiết về loài cua mới Mariaplax camau Marin & Cù, 2026 được công bố trên tạp chí chuyên ngành Zoosystematica Rossica, tập 35, số 1, năm 2026.

Tài liệu tham khảo: Marin I.N. & Cù Đ.N., 2026. A new brackish-water species of the genus Mariaplax (Decapoda: Brachyura: Hexapodidae) from the Cà Mau Province, southern Vietnam, Zoosystematica Rossica, 2026, vol. 35, No. 1: 186-196. DOI: https://doi.org/10.31610/zsr/2026.35.1.186

Tin bài: Kim Chi (Chi nhánh Phía Nam)