Phát hiện một loài rết mới cho khoa học tại các vùng núi Tây Bắc Việt Nam

Trong khuôn khổ các nhiệm vụ nghiên cứu về sinh thái và đa dạng sinh học của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, các nhà khoa học đã mô tả một loài rết mới cho khoa học, góp phần bổ sung dữ liệu quan trọng cho khu hệ rết Việt Nam và khẳng định vai trò của Trung tâm trong nghiên cứu đa dạng sinh học nhiệt đới.

Các nhà khoa học của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, phối hợp với các đơn vị nghiên cứu trong nước, vừa công bố mô tả một loài rết lớn mới cho khoa học mang tên Rhysida vietnga Le SX, Do TT, Tran BTT, Nguyen AD, 2025. Loài mới được phát hiện tại Vườn quốc gia Hoàng Liên (tỉnh Lào Cai) và Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Xùa (tỉnh Sơn La). Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí quốc tế Zoosystematics and Evolution năm 2025.

Rhysida vietnga sp. nov. là loài rết có kích thước trung bình, cơ thể dài và mảnh, thích nghi với sinh cảnh rừng núi. Đặc điểm hình thái nổi bật của loài mới là các đốt lưng từ phần giữa đến cuối cơ thể mang từ năm đến bảy gờ dọc phát triển rõ rệt, kèm theo nhiều gai nhỏ phân bố dày, đặc biệt rõ ở các đốt phía sau. Các tấm lưng không có rãnh dọc giữa, trong khi các tấm bụng có rãnh giữa rất ngắn hoặc không thật sự rõ ràng. Chân cuối dài và mảnh, với số lượng cũng như cách sắp xếp gai đặc trưng trên các đốt, tạo nên những dấu hiệu phân biệt quan trọng so với các loài cùng giống đã biết. Tổ hợp các đặc điểm này cho phép nhận dạng và phân biệt rõ R. vietnga với các loài Rhysida khác đã được ghi nhận ở Việt Nam cũng như trong khu vực Đông Nam Á, qua đó khẳng định đây là một đơn vị phân loại độc lập.

Tên loài được đặt nhằm ghi nhận và tôn vinh những đóng góp lâu dài, có ý nghĩa khoa học của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga trong nghiên cứu sinh thái, đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam, thông qua các hoạt động khảo sát, nghiên cứu và lưu giữ mẫu vật phục vụ công tác khoa học và quản lý bảo tồn.

Hình ảnh phần thân trước của Rhysida vietnga sp. nov.

A - Tấm đầu; B - Tấm trước đầu; C - Các tấm bụng; D - Các tấm lưng

Thang đo: 1 mm

Hình ảnh phần thân sau và chân cuối của Rhysida vietnga sp. nov.

A - Các tấm lưng cuối; B - Khớp háng cuối; C - Chân cuối

Thang đo: 1 mm

Trên cơ sở phát hiện loài mới, nhóm tác giả đã tiến hành rà soát và hệ thống hóa toàn bộ các loài thuộc hai giống Alluropus và Rhysida (họ Scolopendridae) đã được ghi nhận ở Việt Nam. Kết quả cho thấy khu hệ rết của hai giống này hiện gồm bốn loài hợp lệ, bao gồm Alluropus calcaratus, Rhysida longipes, Rhysida immarginata và Rhysida vietnga sp. nov. Nghiên cứu cũng làm rõ tình trạng phân loại và đồng danh của một số tên loài từng được sử dụng trước đây, đồng thời cập nhật và mở rộng phạm vi phân bố của các loài dựa trên nguồn mẫu vật mới.

Bên cạnh đó, khóa định loại các loài thuộc hai giống Alluropus và Rhysida ở Việt Nam đã được xây dựng, cung cấp công cụ khoa học quan trọng phục vụ cho công tác nhận dạng loài, nghiên cứu sinh học - sinh thái và giám sát đa dạng sinh học. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng lớn về đa dạng rết ở Việt Nam vẫn chưa được khai thác đầy đủ, đặc biệt tại các sinh cảnh rừng núi, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga như một đầu mối quan trọng trong nghiên cứu, lưu giữ mẫu vật và phát triển tri thức về đa dạng sinh học nhiệt đới.

Nguồn tài liệu: Le SX, Do TT, Tran BTT, Nguyen AD (2025). The centipede genera Alluropus Silvestri, 1911 and Rhysida Wood, 1862 (Scolopendromorpha, Scolopendridae) in Vietnam, with a description of a new species. Zoosystematics and Evolution 101 (4) 2025, 1873-1885.

Tác giả: Lê Xuân Sơn (Viện Sinh thái nhiệt đới)